Türkiye’nin bilişim vizyonunu 30 yıldır şekillendiren Türkiye Bilişim Vakfı (TBV), 30. kuruluş yılına özel hazırladığı "Yarının Denklemi" video serisiyle dijital dünyanın geleceğine ışık tutmaya devam ediyor. Serinin merakla beklenen 18. bölümü yayınlandı. TBV Genel Sekreteri Çağdaş Ergin'in moderatörlüğünde gerçekleşen bu bölümde, teknolojinin baş döndüren hızı karşısında hukukun hantallığı ve regülasyonların geleceği tartışıldı. Bölümün konuğu, bilişim hukuku alanındaki çalışmalarıyla tanınan TBV Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Erdem Büyüksağiş oldu.
Regülasyon ve İnovasyon Arasındaki "Gri Alan"
Programın en çarpıcı başlıklarından biri, teknolojik gelişmelerin hukuk kurallarının önüne geçmesiyle oluşan boşluklardı. Prof. Dr. Erdem Büyüksağiş, regülasyonun doğası gereği teknolojiyi takip ettiğini belirterek, kanun koyucuların önündeki en büyük ikilemi şu sözlerle özetledi:
“Kanun koyucu, inovasyonu boğmamak adına yeni teknolojileri önce izlemek ister. 'Önce inovasyon gelişsin, ardından riskler düzenlensin' anlayışı hakimdir. Ancak teknoloji çok hızlı geliştiğinde, zamanlama doğru yapılamazsa regülasyon ile inovasyon arasında tehlikeli bir boşluk oluşur. Bu boşluk genişlediğinde ise gri alanlarda hukuki uyuşmazlıklar kaçınılmaz hale gelir.”
Yapay Zekâ ve Veri Manipülasyonu Tehdidi
Büyüksağiş, hukuki boşluğun bugün en çok yapay zekâ alanında hissedildiğini vurguladı. Özellikle veri setleri ve algoritmaların hukuki statüsü konusunda üç temel soruna dikkat çekti:
Telif Hakları: Yapay zekâ modelleri eğitilirken kullanılan telifli eserlerin durumu.
Otomatik Kararlar: Salt algoritmalar tarafından alınan kararların hukuki geçerliliği ve sorumluluğu.
Veri Manipülasyonu: Kişisel verilerin demografik verilerle harmanlanarak bireyleri manipüle etmek amacıyla kullanılması.
Büyüksağiş'e göre, bu riskler netleştikçe kanun koyucunun inovasyona alan tanırken aynı zamanda koruyucu düzenlemeleri kademeli olarak devreye alması gerekiyor.
Yarının Dünyasında Hukukun Yazımı
"Teknolojiyi mi hukuka uyarlayacağız, yoksa hukuku mu teknolojiye göre yeniden yazacağız?" sorusuna yanıt veren Prof. Dr. Büyüksağiş, burada ikili bir ayrım yapılması gerektiğini savundu. Oturmuş teknolojilerin mevcut hukuka uygun olması şartken; otonom sistemler, kendi kendine öğrenen uygulamalar ve kripto paralar gibi yeni nesil teknolojilerde önce doktrin ve mahkemelerin çözüm üretmesi, ardından yasaların gelmesi gerektiğini belirtti.
Dijital varlıkların miras yoluyla devredilip devredilemeyeceği gibi konuların şu an bir "bekleme odasında" olduğunu hatırlatan Büyüksağiş, geçmişteki her teknolojik sıçramada olduğu gibi, bilişim çağının hukuki sorunlarının da zamanla mahkeme içtihatları ve yasama müdahaleleriyle çözüleceği konusunda iyimser bir tablo çizdi.